Bolehkah peraturan timbang tara diubah selepas pertikaian bermula?

Sesebuah syarikat mungkin mempunyai hak untuk meminda terma standardnya dari semasa ke semasa. Namun, bolehkah hak itu digunakan untuk mengubah cara pertikaian sedia ada mesti diselesaikan setelah pihak satu lagi membawa perkara tersebut ke mahkamah?

Persoalan ini timbul dalam Extra Excel (M) Sdn Bhd v Quek Peck Keow, apabila Mahkamah Rayuan meneliti usaha sebuah syarikat untuk menggunakan klausa timbang tara yang telah dipinda terhadap salah seorang pengedarnya. Alasan penghakiman bertulis bertarikh 1 September 2026.

Pindaan itu melibatkan klausa timbang tara dalam kontrak antara pihak-pihak: siapa yang boleh menggunakannya dan pertikaian yang diliputinya. Ia bukan perubahan kepada peraturan prosedur sesebuah institusi timbang tara.

Apakah yang berlaku?

Quek dilantik sebagai pengedar produk kesihatan Extra Excel pada Ogos 2011. Hubungan mereka tertakluk kepada dasar dan prosedur standard syarikat, termasuk klausa timbang tara serta peruntukan yang membenarkan syarikat meminda peraturan tersebut.

Pada 11 Mac 2020, syarikat menggantung statusnya sebagai pengedar. Pada 16 Disember 2020, beliau mencabar penggantungan itu di Mahkamah Sesyen Johor Bahru dengan memohon deklarasi bahawa penggantungan tersebut tidak sah, pemulihan statusnya sebagai pengedar dan ganti rugi.

Syarikat memohon supaya prosiding mahkamah ditangguhkan untuk membolehkan pertikaian itu diteruskan melalui timbang tara. Syarikat bergantung pada versi peraturan November 2019 yang berkuat kuasa ketika penggantungan berlaku.

Mahkamah Sesyen menolak permohonan pertama itu. Walaupun Mahkamah Tinggi membatalkan keputusan tersebut, Mahkamah Rayuan mengembalikan perintah Mahkamah Sesyen pada 20 April 2022. Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa klausa timbang tara itu tidak berkuat kuasa kerana had masa 150 harinya menyalahi undang-undang. Tiada rayuan selanjutnya dibuat terhadap keputusan rayuan terdahulu itu.

Sementara itu, pada Jun 2021, syarikat telah meminda klausa timbang tara tersebut. Syarikat membuang had masa 150 hari dan secara nyata menambah syarikat sebagai pihak yang berhak membawa pertikaian ke timbang tara. Pada November 2021, syarikat melantik seorang penimbang tara tunggal dan mengeluarkan notis timbang tara. Quek mengambil bahagian dengan bantahan serta mempertikaikan bidang kuasa penimbang tara tersebut.

Selepas keputusan April 2022, syarikat membuat permohonan kedua untuk menangguhkan prosiding mahkamah, kali ini dengan bergantung pada klausa yang telah dipinda. Quek turut memohon deklarasi bahawa tiada perjanjian timbang tara yang sah serta injunksi untuk menghalang timbang tara itu. Pertikaian tentang hak syarikat untuk memaksa timbang tara akhirnya kembali ke Mahkamah Rayuan.

Apakah keputusan Mahkamah Rayuan?

Mahkamah menolak kedua-dua rayuan yang diputuskan dalam alasan penghakimannya. Keputusan untuk tidak menangguhkan prosiding mahkamah serta perintah menghalang timbang tara itu dikekalkan.

Pertama, Mahkamah meneliti perkataan dalam klausa asal. Mahkamah mendapati bahawa versi November 2019 tidak memberikan syarikat hak kontraktual untuk memulakan timbang tara terhadap seseorang pengedar. Syarikat sendiri telah menggubal terma standard tersebut, dan sebarang kekaburan sebenar mengenai perkara itu hendaklah ditafsirkan terhadap pihak yang menggubalnya.

Kedua, pindaan Jun 2021 tidak boleh memberikan hak yang tiada itu secara retrospektif bagi pertikaian ini. Penggantungan telah berlaku dan Quek telah memulakan prosiding mahkamah sebelum pindaan dibuat.

Kuasa am syarikat untuk meminda peraturannya tidak bermaksud Quek telah bersetuju untuk mengeluarkan pertikaian khusus ini daripada mahkamah. Mahkamah membezakan kuasa untuk mengubah terma yang mengawal hubungan perniagaan berterusan daripada persetujuan untuk merujuk pertikaian sedia ada kepada timbang tara.

Pihak-pihak boleh bersetuju untuk menggunakan timbang tara selepas pertikaian timbul, walaupun litigasi telah bermula. Namun, persetujuan mereka diperlukan. Dalam kes ini, satu pihak tidak boleh mencapai hasil yang sama hanya dengan menulis semula terma standardnya sendiri.

Adakah penimbang tara perlu memutuskan perkara itu terlebih dahulu?

Syarikat berhujah bahawa persoalan itu patut diserahkan kepada penimbang tara, yang mempunyai kuasa di bawah seksyen 18 Akta Timbang Tara 2005 untuk memutuskan bidang kuasa tribunal itu sendiri.

Mahkamah memutuskan bahawa kuasa tersebut tidak menghapuskan tanggungjawab mahkamah sendiri di bawah seksyen 10(1) untuk meneliti sama ada pertikaian itu diliputi oleh perjanjian timbang tara yang sah dan berkuat kuasa. Dalam kes ini, dokumen berkaitan dan kronologi tidak dipertikaikan, klausa terdahulu telah pun dipertimbangkan oleh mahkamah, dan relief muktamad untuk menghalang timbang tara turut dipohon.

Ini tidak bermaksud bahawa setiap cabaran terhadap klausa timbang tara memerlukan penentuan penuh oleh mahkamah sebelum timbang tara boleh diteruskan. Mahkamah mengekalkan pendekatan penelitian terhad yang lazimnya digunakan bagi permohonan awal untuk menangguhkan prosiding demi timbang tara, sambil menjelaskan mengapa kes ini mewajarkan penentuan muktamad.

Mahkamah juga tidak menyokong dapatan Mahkamah Tinggi bahawa syarikat mempunyai niat tidak baik secara subjektif. Kesimpulannya berasaskan perkataan dan pemakaian klausa tersebut. Mahkamah tidak memutuskan sama ada pelantikan penimbang tara secara unilateral atau sekatan terhadap ganti rugi dalam klausa itu tidak sah atas alasan tersendiri.

Apakah implikasinya kepada perniagaan?

Dari sudut praktikal, kuasa pindaan tidak seharusnya dianggap sebagai cara untuk membaiki klausa penyelesaian pertikaian bagi pertikaian yang sudah berlangsung.

Bagi syarikat yang menggunakan perjanjian standard dengan pengedar atau pelanggan, atau perjanjian perkhidmatan standard, semak siapa yang boleh menggunakan timbang tara, pertikaian yang diliputi klausa tersebut dan cara pindaan berkuat kuasa. Butiran ini boleh menentukan sama ada klausa timbang tara benar-benar mencapai tujuan yang dimaksudkan.

Apabila pertikaian timbul, simpan versi perjanjian yang berkuat kuasa ketika itu, bersama notis pindaan dan surat-menyurat berkaitan. Versi terma yang terkemudian tidak semestinya terpakai kepada pertikaian itu hanya kerana ia merupakan versi semasa syarikat.

Jika kedua-dua pihak mahu memindahkan pertikaian mahkamah sedia ada kepada timbang tara, rekodkan persetujuan mereka dengan jelas dan kenal pasti pertikaian yang diliputinya. Keputusan ini menunjukkan mengapa hak am untuk mengemas kini peraturan tidak boleh begitu sahaja dianggap menggantikan persetujuan tersebut.

Kongsi artikel ini